M8M

10 tháng chưa tái lập mặt bằng

Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.

Eximbank tổ chức ngày hội hiến máu vì cộng đồng năm 2024

Tập 8 chương trình Người yêu tôi đỉnh nhất chào đón sự xuất hiện của hai khách mời là ca sĩ S.T Sơn Thạch và Trương Thảo Nhi. Ngay từ đầu, giọng ca Chỉ là không cùng nhau khuấy động không khí bằng những câu chuyện tình yêu thời "gà bông" của mình. Nếu Sam và Hari Won ngại ngùng khi được hỏi về mối tình đầu thì Diệu Nhi bật mí cô là một người ham chơi nên thường cùng bạn trai đầu tiên trốn học thêm để đi chơi bi-da. Tuy nhiên, nữ chính Gặp lại chị bầu khẳng định cả hai vẫn đến trường và đều làm bài tập đầy đủ. Cô cũng không quên "trấn an" ông xã Anh Tú Atus: "Hồi đó trong sáng lắm, không có gì đâu nha chồng!" với nét mặt bối rối.Sau màn trình diễn Ánh nắng của anh của 4 thí sinh trong chương trình, S.T Sơn Thạch cũng nhớ về thời thanh xuân của mình. Anh kể: "Mình thích người ta nên rủ đi xem phim, người ta đồng ý và mình nghĩ chắc họ cũng thích mình. Thế là trong rạp chiếu phim, mình mạnh dạn nắm tay và hôn một cái. Nhưng sau đó, tụi mình không nói chuyện thêm lời nào". Mãi sau này gặp lại, giọng ca Thuận nước đẩy thuyền mới biết bạn đó đã có người yêu. Không bỏ lỡ cơ hội để trêu đàn anh, Diệu Nhi lên tiếng: "Anh chưa bị đánh là may rồi đó!" khiến cả trường quay cười nghiêng ngả.Ngoài ra, khi lắng nghe câu chuyện cùng nhau vượt qua khó khăn của cặp đôi Mỹ Duyên và Thanh Sáng, Hari Won không khỏi xúc động. Chủ nhân hit Hương đêm bay xa còn bày tỏ quan điểm về tình yêu. Cô cho rằng nhiều cô gái sẽ nhìn vào tài chính của người yêu nhưng số khác lại muốn thấy được sự nỗ lực của bạn trai và cách họ đối xử với mình trong lúc khó khăn. Bên cạnh đó, Hari Won khẳng định cô chưa bao giờ kết hôn với Trấn Thành vì tiền. "Nhiều người đồn rằng có phải Hari lấy Trấn Thành vì tiền, vì vị trí xã hội hay không nhưng không phải. Tôi cảm thấy lấy Trấn Thành là đúng vì ngoài tình yêu, mình còn cảm nhận được dù ngày mai Hari Won với Trấn Thành "trắng tay", không còn đồng nào thì tôi chắc chắn anh ấy không bao giờ để mình nhịn đói. Tức là ngày mai không còn đồng nào trong túi, anh ấy cũng vẫn kiếm cơm cho vợ ăn. Đó là lý do mình thấy xứng đáng khi dành cả cuộc đời cho anh ấy", Hari Won tâm sự. Ở vòng thi quyết định, thí sinh Thanh Sáng vượt qua đối thủ Huy Hoàng nhờ thể hiện tốt ca khúc Tháng tư là lời nói dối của anh. Từ đó, cặp đôi Thanh Sáng và Mỹ Duyên giành được giải thưởng 100 triệu đồng.

Sở GD-ĐT TP.HCM nói gì về chương trình tiếng Anh toán - khoa học thực nghiệm?

Thạc sĩ Trần Xuân Tiến, Phó trưởng bộ môn truyền thông của Trường ĐH Văn Hiến, cho biết: “Cũng như bất kỳ công việc sáng tạo nội dung nào khác, hoạt động review món ăn, thức uống hoặc địa điểm vui chơi cũng đòi hỏi người thực hiện phải có đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ pháp luật, để bảo vệ danh tiếng và độ tin cậy của bản thân. Thế nên, tính trung thực, khách quan và minh bạch phải luôn được đặt lên hàng đầu”.

Kỳ thi học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay cấp thành phố lần thứ 31, năm học 2024- 2025 do Sở GD-ĐT TP.HCM chủ trì và Công ty BITEX đồng tổ chức đã khai mạc sáng nay, tại Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa, Q.1, TP.HCM. Gần 2.200 thí sinh đến từ 248 trường THCS và THPT thuộc 21 quận, huyện và TP.Thủ Đức của TP.HCM tham gia. Các học sinh tranh tài ở 5 môn thi: toán THCS, toán - vật lý - hóa học - sinh học THPT. Dự kiến, ban tổ chức trao 1.300 giải thưởng cho các thí sinh đạt thành tích cao ở các thứ hạng nhất, nhì, ba. Ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết kỳ thi học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay ngày càng được quan tâm, từ các trường THCS tới THPT, từ công lập và ngoài công lập ở các quận, huyện, TP.Thủ Đức. Điều này chứng tỏ sức hút, sự hiệu quả từ kỳ thi."Bất kỳ cuộc thi nào đều có sự cạnh tranh, đều cần sự nỗ lực rèn luyện trong học tập. Kết quả cuộc thi có thể là những niềm vui, những nỗi buồn, nhưng đó sẽ đều là những trải nghiệm tốt trong hành trình học tập của các em học sinh", ông Nguyễn Bảo Quốc nói.Theo Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, năm nay, kỳ thi học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hoàn toàn mới. Chắc chắn sẽ có những cái lạ hơn, học sinh sẽ có thể không chỉ sử dụng tư duy logic trong môn toán, hóa học, vật lý, sinh học thông thường mà còn cần nhiều những kỹ năng, tư duy để giải các bài toán tư duy logic, bài toán thực tế. Do đó, theo ông Nguyễn Bảo Quốc, rất cần học sinh tập trung, đọc kỹ đề bài, vận dụng nhiều kỹ năng, tư duy để tìm ra đáp số đúng. Kỳ thi học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay được tổ chức lần đầu tiên tại TP.HCM năm 1995. Từ một kỳ thi cấp thành phố, kỳ thi đã lan tỏa đến 63 tỉnh thành trên cả nước và từng được tổ chức ở quy mô cấp quốc gia.Một điểm mới của kỳ thi năm nay đó là có phần hội thảo chuyên đề nhằm giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm giữa các thầy cô bộ môn, thầy cô ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay.Riêng các học sinh sau khi hoàn thành phần thi sẽ được trao giấy chứng nhận đã tham gia kỳ thi cấp thành phố. Ông Nguyễn Xuân Dũng, Chủ tịch hội đồng quản trị Công ty BITEX, cho hay kỳ thi học sinh giỏi giải toán trên máy tính cầm tay trong 31 năm qua liên tiếp được đổi mới, hội nhập đúng với định hướng cải tiến giáo dục qua các năm. "Việc ứng dụng máy tính cầm tay vào các môn khoa học tự nhiên đã giúp học sinh phát triển tư duy phân tích, kỹ năng giải quyết vấn đề, và khả năng sử dụng công nghệ trong học tập. Đây là những kỹ năng thiết yếu để các em thích ứng và thành công trong thời đại chuyển đổi số hiện nay", ông Dũng nói.

Tư vấn sức khỏe: Chạy thận - lọc máu chu kỳ: Những lưu ý trong ngày tết

Sáng 14.3, Phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ, Công an TP.Đà Nẵng cho biết đơn vị vừa dập tắt đám cháy xuất phát từ chiếc ô tô 4 chỗ đỗ bên lề đường Lê Duẩn (Q.Thanh Khê, TP.Đà Nẵng).Theo thông tin ban đầu, anh Đ.V.C (trú đường Lê Duẩn, P.Chính Gián, Q.Thanh Khê) đỗ chiếc xe 4 chỗ BS 92A-063.xx bên lề đường từ đêm qua 13.3. Đến 6 giờ 30 hôm nay 14.3, anh C. ra xe ô tô để đi làm, sau 3 lần khởi động máy thì phần đầu xe ô tô bốc khói. Ngay lập tức, anh C. thoát khỏi buồng lái, gọi điện cầu cứu lực lượng cứu hỏa. Ngay sau đó, xe bốc cháy.Nhận được tin báo, Phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ, Công an TP.Đà Nẵng đã nhanh chóng điều 2 xe chữa cháy chuyên dụng cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ đến hiện trường dập lửa. Một lát sau đám cháy được dập tắt hoàn toàn.Tại hiện trường, chiếc ô tô màu đỏ bị cháy phần đầu, hư hỏng. Thời điểm xảy ra cháy vào giờ cao điểm, lưu lượng phương tiện di chuyển đông đã gây kẹt xe tại tuyến đường nói trên. Lực lượng CSGT và Công an P.Chính Gián nhanh chóng tổ chức phân luồng, hướng dẫn giao thông.Hiện nguyên nhân vụ cháy ô tô đang được cơ quan chức năng xác minh làm rõ.